شناخت صفر تا صد شغل عطرسازی :

عطرسازی شغلی تخصصی و خاص است . افرادی که در این حرفه به جایگاهی می رسند ، باید مهارت های مختلفی از جمله دانش در علم شیمی ، شناخت نیاز کاربر ، قدرت بویایی قوی ، هنر و … را داشته باشند .
این دیدگاه که عطرسازی فرایندی است که از مجموعه ای مشخص از اصول و قوانین از پیش تعریف شده تشکیل شده است و انتخاب نوع و مقدار مواد معطر یک فرایند سیستماتیک می باشد، دیدگاه اشتباهی است. در حقیقت فرایند عطرسازی مانند موسیقی، نقاشی و عکاسی فاقد قوانین دقیق و مشخص سیستماتیک می باشد. این ویژگی صنعت عطرسازی تا حدودی خلاف اکثر صنایع دیگر مانند صنعت پتروشیمی، الکترونیک و … است. به عبارتی می توان گفت

عطر و ادکلن
عطرسازی آمیخته ای از علم و هنر است. در واقع در فرایند تولید عطر مجموعه ای از قوانین کلی مانند:

استفاده از مولکول هایی با جرم مولکولی بالا به عنوان نت پایه به منظور کاهش فشار بخار مخلوط ، استفاده از مولکول هایی با جرم متوسط به منظور برقراری تعادل بین فراریت اجزاء، استفاده از نت های فوقانی به منظور ایجاد رایحه ی اولیه در عطر ، شرایط نگهداری محلول ساخته شده (نور، دما، جنس ظرف و …) و غیره وجود دارند اما یادگیری این قوانین هرگز به معنای توانایی فرد برای تولید یک عطر منحصر به فرد نیست.
یک عطرساز متخصص در چارچوب این قوانین مواد مختلف را به نسبت های مختلف مخلوط می کند، سپس با استشمام رایحه ی آن تشخیص می دهد چه ماده ای باید به این مخلوط اضافه شود و کدام ماده باید از آن حذف شود. این هنر عطرساز است که وی را در انتخاب نوع و مقدار کمک می کند. بدیهی است بخش بزرگی از اساس هنر عطرسازی بر پایه ی تمرین و تجربه شکل می گیرد.
بنابراین می توان گفت که عطرسازی علاوه بر اینکه به دانش عمیق در زمینه ی مواد اوليه و ماهیت و روش های تهیه ی آنها متکی است، هنری است که در سایه ی تلاش مستمر و تجربه بدست می آید .
همچنین به همین دلیل است که برخی از افرادی که وارد دانشکده های عطرسازی می شوند پس از مدتی ناامید شده و آن را رها می کنند. عوامل مختلفی در به ثمر نشستن تلاش برای پرورش یک عطرساز مجرب دخیل هستند که یکی از مهمترین آنها ویژگی های ژنتیکی فرد است. ژنتیک از این منظر مهم است که برخی از افراد ممکن است فاقد گیرنده های مخصوص یک مولکول (رایحه) باشند و نتوانند آن را درک کنند در حالی که همین افراد ممکن است نسبت به رایحه ی مولکول های دیگر بسیار حساس باشند. همچنین خلاقیت ویژگی مهم دیگری است که در ساخت عطر باید از آنها بهره گرفت.

اگردوست دارید با نحوه صحیح عطر زدن آشنایی پیدا کنید ، این مطلب را پیشنهاد می کنیم بخوانید .

 عطر انتخاب تصادفی مواد خوشبو نیست !

عطرساز کیست ؟
عطر علاوه بر اینکه باید دارای رایحه ای دلپذیر باشد، سه ویژگی دیگر نیز باید داشته باشد تا بتوان آن را یک عطر منحصر به فرد نامید. این سه ویژگی عبارتند از :

  1. رایحه ی آن قوی باشد.
  2.   رایحه ی غالب عطر در زمان استفاده نباید با گذشت زمان تغییر کند.
  3. رایحه ی عطر دوام داشته باشد.

بنابراین ساختار عطر باید طوری باشد که ویژگی های فوق در محصول نهایی ایجاد گردند.
منظور از ساختار، نوع و نسبت اختلاط مواد است. یک واقعیت مسلم در خصوص عطر این است که عطر فقط یک مخلوط تصادفی از مواد خوشبوکننده نیست بلکه هر عطری باید ساختار  مشخصی داشته باشد. به عبارت دیگر هرچند مخلوط چند ماده ی خوشبو باز هم محصولی خوشبو خواهد بود اما این محصول لزوما بهترین حالت ترکیب آن مواد نیست. در کل می توان گفت سه قانون پذیرفته شده در تعریف ساختار یک عطر وجود دارد که عبارتند از:

  • شناسایی آکوردها و استفاده از مواد مختلف در قالب این ترکیبات
  • درک رابطه ی بین نت های فوقانی، میانی و پایه
  • تعادل بین سادگی و پیچیدگی

این سه قانون در ادامه به طور خلاصه شرح داده میشوند.

شناسایی اکوردها و استفاده از آنها در عطرسازی
اگر دو ماده ی خوشبو مثلا اسانس دو گیاه مختلف به نسبت های مختلف از ۹:۱ گرفته تا ۱:۹ با هم مخلوط شوند ، در هر نسبت اختلاط، رایحه ای ایجاد می کنند که متفاوت با رایحه ی اجزاء تشکیل دهنده به طور خالص است اما معمولا رایحه ی غالب مخلوط، رایحه ی مربوط به یکی از تشکیل دهنده خواهد بود. برخی از مواد در اثر اختلاط با یکدیگر، در یکی از نسبت ها تولید رایحه جدیدی  می کنند که تقریبا شبیه رایحه ی هیچکدام از اجزاء سازنده ی مخلوط نیست و می توان گفت از نظر زیبا شناختی یک رایحه ی دلپذیر و منحصر به فرد است . این ترکیب را “اکورد” می گویند.

رایحه ی یک اکورد در اختلاط با مواد دیگر نیز حفظ می شود. بنابراین اکورد در تولید عطر می تواند نقش بسیار موثری داشته باشد. اکورد می تواند از دو، سه یا تعداد بیشتری اجزاء سازنده تشکیل شود. یکی از اکوردهای مشهور در عطر مخلوط اوژنول و بنزیل سالیسیلات است. این در حالی است که مخلوط سه جزئی اوژنول، بنزیل سالیسیلات و روغن یلانگ  نیز یک اکورد بسیار خوشبوی دیگر است. برخی از عطرسازان نسبت آکورد به سازنده های آن را به نسبت موسیقی ارکستر به صدای آلات موسیقی به طور مستقل تشبیه کرده اند. همچنین برخی از عطرسازان در تعریف عطرسازی گفته اند که عطرسازی هنر احساس آکوردها است. همچنین یک عطر خوب را در کل می توان یک اکورد در نظر گرفت هر چند این عطر می تواند از تعداد بیشتری اکورد کوچکتر تشکیل شده باشد. در تولید عطر به علاوه بر استفاده از چندین اکورد می توان از مواد دیگر که قبلا معرفی گردید مانند تثبیت کننده ها و … نیز استفاده کرد.

در این بخش با بهترین ترفندهای افزایش ماندگاری عطر آشنا شوید .

دانستن رابطه ی بین نت های فوقانی ، میانی و پایه
به همان شکلی که در قسمت های قبلی بررسی گردید مواد معطر از نظر حلالیت تفاوت های قابل توجهی با یکدیگر دارند . این در حالی است که برخی از این مواد بسیار فرار هستند و ممکن است پس از دقیقه اثری از آنها در محل استعمال باقی نماند، برخی دیگر بسیار سنگین بوده و تا هفته ها ممکن است رایحه ی آنها از محل استعمال به مشام برسد.
بر این اساس مواد معطر به سه دسته نت های پایه، میانی و فوقانی تقسیم بندی شده اند . تعادل بین این سه گروه در عطر می تواند باعث ایجاد یکنواختی در رایحه ی عطر در طول زمان گردد.
تقسیم بندی این نت ها معمولا در یک هرم به نام “هرم مواد معطر” ترسیم می شود. این هرم با توجه به هدف بعدی مورد استفاده به شکل های گوناگون نشان داده می شود.

نت های عطر

هر چه از ارتفاع عمودی مثلث بالا برویم به این معنی است که فراریت مواد افزایش می یابد. البته این تقسیم بندی کاملا معین نیست به این معنی که مرز بین نت ها کاملا ثابت نبوده و متخصصان مختلف بر مکان این مرزها اتفاق نظر ندارند. به عنوان مثال آقای هلموت فارر معتقد است که بنزیل سالیسیلات جزء نتهای فوقانی است در حالی که آقای کارلس اعتقاد دارد که این ماده باید جزء نت های پایه دسته بندی شود. همین تفاوت عقیده ها باعث می شود که برخی از اسانس ها مانند اسانس میخک در برخی از منابع نت میانی به شمار رود در حالی که در منبعی دیگر این نت جزء نت های پایه قرار می گیرد.

از نکات مهم در رابطه با هرم مواد معطر این است که هرچه مجموعه نت های انتخابی  برای تولید عطر
در پیوستگی و همگنی بهتری از نظر فراریت داشته باشند (یعنی در راستای ارتفاع هرم مواد معطر به صورت همگن و از کل هرم انتخاب شوند) عطر مطلوب تری از نظر یکنواختی رایحه به دست خواهد آمد، به عبارت دیگر در انتخاب اجزا هر کدام از گروه های اصلی نت ها حتی الامکان باید سعی گردد سه نت از بالا، وسط و پایین هر گروه انتخاب گردد، نت هایی که در مرز بین گروه های اصلی قرار دارند (به عنوان مثال در مرز بین نت های پایه و نت های میانی) به عنوان نتهای کمکی برای همگن سازی محلول عطر و افزایش یکنواختی رایحه ی عطر به کار گرفته می شوند.

از آنجا که اسانس ها مجموعه ای از مولکول های مختلف هستند و هر جزء این مجموعه ممکن است فشار بخار بسیار متفاوتی از سایر اجزاء داشته باشد، لذا تعیین فراریت و گروه برخی از اسانس ها مشکل است. در این حالت جزء اصلی تشکیل دهنده ی اسانس در نظر گرفته می شود و گروه اسانس با توجه به فراریت آن جزء تعیین می گردد. با توجه به مطالب گفته شده روشن است که تقسیم بندی مواد معطر یک تقسیم بندی معین نیست.
لذا به جرات می توان گفت که اکثر متخصصان عطرسازی تقسیم بندی و تعاریف مخصوص به خود را در گروه بندی نت ها دارند. به همین دلیل است که یک دانشجوی عطرسازی در نهایت پس از اینکه با حجم گیج کننده ای از اطلاعات متفاوت و گاهی متناقض روبرو می شود، تازه به این نقطه می رسد که باید تقسیم بندی مخصوص به خود را با تکیه بر دانش و تجربیاتی که کسب کرده است داشته باشد. علاوه بر بحث های مربوط به فراریت و یکنواختی رایحه، عوامل دیگری نیز در گزینش مواد تشکیل دهنده ی عطر دخیل هستند.
به عنوان مثال در عطرهای مردانه که معمولا رقیق تر از عطرهای زنانه هستند سهم استفاده از نت های فوقانی بیشتر است تا احساس تازگی بیشتری در عطر وجود داشته باشد. همچنین شدت رایحه ی مواد نیز می تواند بر مقدار استفاده از آنها تاثیر گذار باشد. موادی که دارای رایحه ی بسیار قوی هستند معمولا در مقادیر کمتری استفاده می شوند.

در پایان این بحث تاکید دوباره بر این نکته ضروی است که قوانینی که در اینجا ذکر می گردند فقط مجموعه ای اصول کلی هستند و هرگز یک چارچوب غیرقابل انعطاف نیستند. یک عطر ساز متخصص در نهایت از تجربه و حس زیبایی شناختی خود برای طراحی محصول استفاده می کند.

تعادل بین سادگی و پیچیدگی
همانطور که می دانیم بسیاری از رایحه های طبیعی مطبوعی که از انواع گل ها و گیاهان خوشبو استشمام می شود از ترکیب تعداد زیادی مولکول مجزا که گاهی از صدها نوع مولکول تجاوز میکند تشکیل شده است. واقعیتی که در خصوص ماهیت این ترکیبات وجود دارد این است که تعداد اندکی از مولکول ها (معمولا کمتر از ۵ نوع) ساختار اصلی روغن اسانس این ترکیبات را تشکیل می دهند که رایحه ی اصلی اسانس نیز مربوط به همین مولکول ها است. در مقابل، بخش باقیمانده ی این اسانس ها که قسمت کوچکی از کل اسانس را تشکیل می دهد از تعداد بسیار متنوعی از مولکول های مختلف تشکیل شده است. به عبارتی می توان گفت که ساختار این اسانس ها ساده است چون رایحه ی اصلی آنها مربوط به تعداد اندکی مولکول است که بخش اعظم اسانس را تشکیل میدهند و در عین حال ساختار آنها پیچیده است چون تعداد بسیار زیادی مولکول که رابطه ی پیچیده و گاهی ناشناخته ای با هم دارند، بخش کوچکی از این ساختار را تشکیل می دهند. این ویژگی و حضور توامان پیچیدگی و سادگی در ساختار اسانس ها را تعادل بین پیچیدگی و سادگی می گویند.

رشته عطرسازی
تعادل بین پیچیدگی و سادگی در عطرهای مصنوعی ( دست ساز بشر) نیز نقش مهمی دارد. در حقیقت در عطرهای مصنوعی معمولا یک آکورد قوی وجود دارد که رایحه ی اصلی عطر مربوط به آن است. در عین حال در کنار این آکورد، تعداد زیادی ترکیب دیگر وجود دارد که عطرساز ماهر از آنها برای پوشانیدن نقاط ضعف آکورد و برجسته کردن نقاط قوت آن استفاده می کند. به عبارت دیگر پیچیدگی هرگز به این معنی نیست که تعداد فراوانی مولکول بدون هدف خاصی در ساختمان عطر حضور داشته باشند بلکه اضافه کردن هر مولکول جدید باید با هدف مشخصی صورت گیرد. بنابراین پیچیدگی به این معناست که تعداد اجزاء به کار رفته در ساختمان عطر درست باید به همان اندازه باشد، اگر این تعداد کاهش یابد یا به آن افزوده گردد از خاصیتی از عطر که از آن به نام کیفیت یاد می کنیم کاسته می شود .
چنین عطری یک عطر منحصر به فرد و ماندگار خواهد بود.
بسیاری از ترکیبات موجود در طبیعت پیچیده هستند. به عنوان مثال در خصوص اثر درمانی گیاهان دارویی برخی از محققان معتقدند که اثر درمانی این گیاهان در اثر برهم کنش بین مجموعه ی تمام مولکول های موجود در اسانس یا عصاره گیاه با بدن به وجود می آید و در بسیاری از موارد اگر مولکول های شاخص گیاه استخراج شده و مصرف گردد، اثر درمانی آن زمانی که کل گیاه مصرف می شود کاهش می یابد. در واقع پیچیدگی یکی از خاصیت های پدیده های طبیعی است. هرچند درک رابطه ی بین پیچیدگی و سادگی دشوار است و های تمامی پدیده های طبیعی است .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
You need to agree with the terms to proceed

یازده + چهار =

فهرست